Bài này tổng kết cả chuyên mục thành một danh sách việc theo thứ tự thời gian — từ trước khi bay tới hết sáu tháng đầu. Mục đích là để không bỏ sót việc nào và không làm sai thứ tự.
Trước khi bay
- Kiểm giấy phép cư trú đã được duyệt chính thức — đừng nghỉ việc cũ trước bước này
- Kiểm hạng giấy phép có cho mang gia đình không, nếu có gia đình
- Hộ chiếu còn hạn đủ dài
- Hợp pháp hoá và dịch thuật bằng cấp, giấy khai sinh, giấy kết hôn, học bạ của con
- Hồ sơ y tế và tiêm chủng của cả nhà
- Đơn thuốc bằng tiếng Anh nếu dùng thuốc dài hạn — và kiểm thuốc có bị kiểm soát không
- Bảo hiểm cho giai đoạn trước khi bảo hiểm công ty có hiệu lực
- Đặt chỗ ở tạm cho tháng đầu
- Quỹ dự phòng cho tiền cọc nhà và chi phí ban đầu
- Bộ chuyển ổ cắm — Malaysia dùng chuẩn ba chấu dẹt
🔴 Việc hay bị bỏ sót nhất là hợp pháp hoá giấy tờ tại Việt Nam. Làm ở Việt Nam dễ và nhanh hơn nhiều so với làm từ xa sau khi đã sang.
Tuần đầu
- Hoàn tất thủ tục dán giấy phép vào hộ chiếu nếu chưa xong
- Mua sim điện thoại
- Nhận việc và làm thủ tục với công ty
- Đi khảo sát các khu định thuê nhà — đi vào giờ cao điểm
- Tìm siêu thị, phòng khám, bệnh viện gần nơi ở
- Cài các ứng dụng — gọi xe, bản đồ, giao đồ ăn
- Đổi ít tiền mặt cho chi tiêu ban đầu
- Chụp ảnh lưu mọi giấy tờ
Về việc khảo sát khu ở: đi thử tuyến từ nhà tới chỗ làm vào đúng giờ cao điểm trước khi ký hợp đồng. Tắc đường ở vùng thủ đô có thể biến quãng đường ngắn thành một giờ.
Tháng đầu
- Mở tài khoản ngân hàng
- Ký hợp đồng thuê nhà — đọc kỹ điều khoản chấm dứt sớm
- Chụp ảnh tình trạng nhà khi nhận và gửi cho chủ nhà
- Đăng ký điện nước, internet
- Đăng ký mã số thuế
- Kiểm bảo hiểm y tế công ty cấp — phạm vi và bệnh viện trong mạng lưới
- Đăng ký trường cho con nếu có
- Đăng ký công dân với cơ quan đại diện Việt Nam
- Mua đồ dùng thiết yếu
Tháng thứ hai tới sáu
- Quyết định có cần xe không — dựa trên thực tế đi lại
- Đổi hoặc làm bằng lái nếu cần
- Tìm bác sĩ gia đình và nha sĩ
- Tham gia cộng đồng — đồng nghiệp, hội đồng hương, nhóm sở thích
- Học vài câu tiếng Mã Lai
- Đi thăm các vùng khác của Malaysia vào cuối tuần
- Rà lại ngân sách theo chi tiêu thật
- Chuẩn bị quyết toán thuế nếu tới kỳ
Mục học tiếng Mã Lai nghe nhỏ nhưng có tác động thật: chỉ vài câu chào hỏi và cảm ơn đã thay đổi cách người ta đối xử với mình — ở chợ, với bảo vệ toà nhà, với đồng nghiệp.
Những lỗi người mới hay mắc
- 🔴 Nghỉ việc cũ trước khi có phê duyệt chính thức
- 🔴 Ký hợp đồng thuê dài hạn ngay tuần đầu khi chưa biết khu nào hợp
- Không chụp ảnh tình trạng nhà khi nhận — mất tiền cọc
- Không đọc điều khoản chấm dứt sớm của hợp đồng thuê
- Tính thiếu tiền điện — điều hoà chạy liên tục
- Không kiểm hạng giấy phép có cho mang gia đình
- Để công ty giữ hộ chiếu
- Không hỏi kế toán về thuế năm đầu
- Nghĩ làm việc lâu năm sẽ được thường trú — không tự động
Lỗi thứ hai đáng nhấn: nên ở tạm một tháng rồi mới ký hợp đồng dài hạn. Một tháng đủ để biết đường đi làm thật mất bao lâu, khu nào yên tĩnh, chợ ở đâu.
Hoà nhập
- Xã hội đa sắc tộc khiến người nước ngoài ít bị chú ý — dễ hoà nhập hơn nhiều nước
- Tiếng Anh dùng được nên rào cản ban đầu thấp
- Nhận lời mời tới nhà vào dịp lễ — đây là cách hoà nhập nhanh nhất
- Tôn trọng phong tục — tay phải, bỏ giày, trang phục nơi thờ tự
- Tránh bình luận về tôn giáo và chính sách sắc tộc
- Kết nối với cộng đồng người Việt nhưng đừng chỉ ở trong đó
- Đi thăm Borneo — hiểu Malaysia không chỉ là bán đảo
Về sốc văn hoá: Malaysia thường nhẹ hơn với người Việt so với nhiều nước khác — khí hậu tương đồng, ẩm thực gần, khoảng cách gần, cùng khu vực. Nhưng vẫn cần thời gian để quen với nhịp làm việc và cách giao tiếp gián tiếp hơn.
Nhìn xa hơn sáu tháng
- Xác định rõ Malaysia là chặng nào trong kế hoạch của mình
- Nếu tính ở lâu: tìm hiểu các chương trình lưu trú dài hạn và điều kiện hiện hành
- Nếu tính đi tiếp: dùng thời gian ở đây để tích luỹ kinh nghiệm quốc tế
- Nếu có con: nghĩ về chương trình học nối được với nơi con sẽ học đại học
- Luôn giữ giấy tờ đầy đủ và hợp lệ
Quy định, thủ tục và điều kiện thay đổi theo thời kỳ và khác nhau theo bang. Trước khi thực hiện bất cứ bước nào, hãy kiểm với cơ quan chức năng Malaysia và cơ quan đại diện Việt Nam tại Malaysia.
Việc gì phải làm trước khi bay sang Malaysia?
Quan trọng nhất là hợp pháp hoá và dịch thuật giấy tờ tại Việt Nam — làm ở nhà dễ và nhanh hơn nhiều so với làm từ xa sau khi đã sang. Cùng với đó là kiểm giấy phép đã duyệt chính thức và hạng giấy phép có cho mang gia đình.
Có nên thuê nhà ngay tuần đầu không?
Không. Nên ở tạm một tháng rồi mới ký hợp đồng dài hạn — đủ thời gian để biết đường đi làm thật mất bao lâu, khu nào yên tĩnh và chợ ở đâu.
Lỗi nào người mới hay mắc nhất?
Nghỉ việc cũ trước khi có phê duyệt chính thức, ký hợp đồng thuê dài hạn quá sớm, không chụp ảnh tình trạng nhà khi nhận, và nghĩ rằng làm việc lâu năm sẽ tự được thường trú.
Người Việt hoà nhập ở Malaysia có khó không?
Thường nhẹ hơn nhiều nước khác — khí hậu tương đồng, ẩm thực gần, tiếng Anh dùng được và xã hội đa sắc tộc nên người nước ngoài ít bị chú ý. Cách hoà nhập nhanh nhất là nhận lời mời tới nhà vào dịp lễ.
